بوتاکس چیست و چگونه کار می کند؟

بوتاکس دارویی ست که از سمی به نام سم بوتولینوم به دست می آید، سم بوتولینوم خود به توسط باکتری کلستریدیوم بوتولینیوم تولید می گردد. بوتاکس در پزشکی برای درمان بیماری های عضلانی خاص و در بحث زیبایی برای حذف چین و چروک ها از طریق فلج موقت عضلات استفاده می شود.

سم بوتولینوم تحت نام های تجاری زیر به فروش می رسد:

بوتاکس، ویستابل،
دیسپورت
بوکوچر، ژئومین
میو بلاک

نورونوکس
مصپورت
کنی توکس

حقایق سریع در بوتاکس

در اینجا برخی نکات کلیدی در مورد بوتاکس آورده می شود. جزئیات بیشتر و اطلاعات مفصل تر در مقاله اصلی قرار داده شده است.

بوتاکس از محبوب ترین درمان های زیبایی ست و هر ساله میلیون ها نفر در جهان از آن استفاده می کنند.
بوتاکس سمی حاصل از کلستریدیوم بوتولینوم ( یک ارگانیسم موجود در محیط زیست طبیعی ) است که تا حد زیادی غیر فعال و غیر سمی شده است.
سم بوتولینوم با فلج کردن عضلات زیرین پوست برای کاهش خطوط ریز و چین و چروک ها استفاده می شود.
پزشکان از بوتاکس برای درمان تعریق بیش از حد، میگرن، اختلالات عضلانی، و برخی اختلالات مثانه و روده نیز استفاده می کنند.
بوتولیسم، عفونت با خود سم بوتولینوم است و می تواند موجب نارسایی تنفسی گشته و موجب مرگ گردد.
فقط یک گرم سم بوتولینوم می تواند بیش از یک میلیون نفر را بکشد. دو کیلوگرم از این سم می تواند کل جمعیت انسانی کره زمین را از بین ببرد.

منشاء بوتاکس

کلستریدیوم بوتولینوم، ارگانیسمی است که بوتاکس از آن گرفته شده است. این باکتری، به صورت غیر فعال در محیط زیست طبیعی ، از جمله در جنگل و خاک کشاورزی، و در رسوبات دریاچه ها، رودخانه ها، آب های ساحلی و آب های تصفیه نشده یافت می گردد.

این باکتری همچنین می تواند در روده پستانداران و ماهی ها و در آبشش و امعا و احشا خرچنگ ها و صدف ها یافت گردد. این موارد طبیعی از باکتری کلستریدیوم بوتولینوم و هاگ های آن معمولا نسبتا بی ضرر می باشد. مشکلات معمولا تنها زمانی بوجود می آید که هاگ ها به سلول رویشی تبدیل می گردند و جمعیت باکتری در نقطه متمرکز شده، شروع به تولید سم بوتولینوم مرگبار می کنند که مسئول ایجاد علائم بوتولیسم می باشد.

نوروتوکسین سیستم عصبی را هدف قرار می دهد، در نتیجه فرآیندهای پیام رسانی سلول های عصبی ( عامل برقراری ارتباط موثر سلول های عصبی با هم ) را مختل می سازد. نوروتوکسین مورد بحث در تولید بوتاکس، سم بوتولینوم ( یا به اختصار BTX یا BONT  ) است و به هشت نوع  A، B، C ، ​​D، E، F، G  و  H تقسیم می گردد.

از بین اینها انواع  A، B، E  و در موارد نادر، نوع F باعث بوتولیسم در انسان می گردد، در حالی که انواع C و D باعث بیماری در پستانداران دیگر، پرندگان و ماهی ها می گردند. اگر چه نوع G در آرژانتین از خاک جدا شده است، ولی هیچ شیوعی از بیماری ناشی از این سم شناسایی نشده است.

بوتاکس چگونه کار می کند؟

سم بوتولینوم یکی از سمی ترین مواد شناخته شده برای انسان است. دانشمندان برآورد کرده اند که یک گرم از آن می تواند بیش از یک میلیون نفر و دو کیلو گرم آن می تواند تمام انسان های روی زمین را از بین ببرد. در غلظت های بالا ، سم بوتولینوم می تواند علائم بوتولیسم که یک بیماری شدید تهدید کننده حیات است را ایجاد کند. بوتولیسم بدون درمان ممکن است موجب نارسایی تنفسی و مرگ گردد. با وجود سمیت و گرانی، بوتاکس متقاضیان بسیاری دارد.
تزریق بوتاکس
سم بوتولینوم برای درمان مشکلات عضلانی خاص و در زیبایی برای حذف چروک ها با فلج موقت عضلانی، تزریق می گردد.

سم بوتولینوم ثابت کرده در صورتی که در دوز و تواتر زمانی مناسب تزریق گردد، در درمان شرایط بالینی مختلف، یک پروتئین درمانی موفق و ارزشمند ست.

“فقط میزان دوز است که باعث می شود بتوان از یک سم، اثر درمانی گرفت”

سم بوتولینوم را می توان در غلظت های بسیار کم به انسان تزریق کرد تا با جلوگیری از انتقال سیگنال های سلول های عصبی به عضلات، و ممانعت موثر از انقباض عضلات، آنها را فلج کند.

به منظور انقباض عضلات، عصب ها از انتهای خود، جایی که به سلول های عضلانی متصل می شوند، یک پیام رسان شیمیایی به نام استیل کولین را آزاد می کنند. استیل کولین به گیرنده های موجود در سطح سلول های عضلانی متصل گشته و باعث می شود سلول های ماهیچه ای منقبض یا کوتاه گردند. سم بوتولینوم تزریق شده، مانع از آزاد سازی استیل کولین شده و از انقباض سلول های عضلانی جلوگیری می کند. اثر سم بوتولینوم باعث کاهش انقباضات غیر طبیعی عضلات شده و موجب می گردد عضلات کمتر سفت گردند.

کابردهای پزشکی و زیبایی بوتاکس

سم بوتولینوم عمدتا به عنوان درمانی برای کاهش چین و چروک های صورت و خطوط ریز در بزرگسالان مسن تر استفاده می شود. علاوه بر کاربردهای زیبایی، بوتاکس در درمان انواعی از شرایط پزشکی از جمله لوچی چشم، میگرن، عرق کردن بیش از حد و مثانه نشت کننده مفید است. سم بوتولینوم در حال حاضر برای درمان بیش از ۲۰ بیماری مختلف پزشکی مورد استفاده قرار می گیرد و برای مصارف بیشتری هم تحت بررسی قرار دارد.

سم بوتولینوم در حال حاضر برای کاربردهای درمانی زیر مورد تایید قرار گرفته است:

بلفارواسپاسم (اسپاسم پلکها)
دیستونی چرخش گردن ایدیوپاتیک (اسپاسم شدید عضلات گردن و شانه)
میگرن مزمن
هیپرهیدروز زیر بغل شدید اولیه (تعریق بیش از حد)
انحراف چشم یا استرابیسم (لوچی چشم)
اسپاسم پس از سکته مغزی اندام فوقانی
بی اختیاری ادراری بیش فعالی دترسور
مثانه بیش فعال
اسپاسم همی فاشیال
خطوط گلابلار (خطوط اخم بین دو ابرو)
خطوط پنجه غازی یا پا کلاغی

موارد استفاده کمتر شایعتر از سم بوتولینوم:

آشالازی (مشکل مری با علائمی مانند سختی بلع)
شقاق مقعد و آنیسموس (اختلال در عملکرد اسفنکتر مقعد)
سیالوره (ترشح بیش از حد بزاق)
رینیت آلرژیک (التهاب حساسیتی بینی)
اختلال عملکرد اسفنکتر اودی (دریچه کبدی پانکراسی)
فلج مغزی
دیستونی اورو مندیبولار (انقباض قوی فک، صورت    و/ یا    زبان)
دیستونی حنجره (انقباض قوی تارهای صوتی)

روش بوتاکس چگونه انجام می شود؟

سم بوتولینوم به صورت پودری است، این ماده در نمک (کلرید سدیم) رقیق می گردد و تزریق آن به طور مستقیم به بافت عصبی عضلانی انجام می پذیرد. سم بوتولینوم ۲۴ تا ۷۲ ساعت طول می کشد تا اثر کند، که این نشان دهنده زمان مورد نیاز سم برای ایجاد اخلال در روند سیناپتوزومال (انتقال پیام عصب به عضله) است. در شرایط بسیار نادر، ممکن است برای مشاهده اثر کامل سم بوتولینوم نیاز به زمانی تا ۵ روز می باشد.

سم بوتولینوم نباید در زنان باردار یا شیرده و افرادی که سابقه یک واکنش آلرژیک قبلی به داروها یا هر یک از مواد تشکیل دهنده آن را داشته اند، استفاده گردد.

خطرات و عوارض جانبی بوتاکس

به طور کلی تزریق سم بوتولینوم به خوبی تحمل گشته و عوارض جانبی معدودی وجود دارد. در موارد نادر فرد ممکن است به دلیل استعداد ژنتیکی، واکنشی غیر معمول خفیف و گذرا به دارو داشته باشد.

حدود ۱٪ از مردم بدنشان پس از دریافت تزریق سم بوتولینوم نوع  A، آنتی بادی هایی بر علیه سم می سازد و درمان های بعدی را بی اثر می سازد. در افرادی که برای دیستونی گردنی تحت درمان با سم بوتولینوم نوع B بوده اند، تولید آنتی بادی در ۴۴٪ از بیماران دیده شده است.

علاوه بر اثرات مورد انتظار، سم بوتولینوم ممکن است در موارد کمی دارای اثرات ناخواسته ای شود که عمده ترین آنها شامل موارد زیر است:

درد خفیف، تورم یا قرمزی موقت در محل تزریق
بی حسی گذرا
سردرد خفیف
بی قراری
افتادگی موقت ابرو یا پلک فوقانی
ضعف موقت پلک تحتانی

بهترین مرکز بوتاکس

بهترین مرکز بوتاکس در تهران